Sofie Gråbøl ging nog nooit zo diep als voor ‘Rose’: “Ik moest loslaten”

Pickx sprak met Sofie Gråbøl op het Filmfestival van Oostende, waar ze de nieuwe film ‘Rose’ kwam voorstellen, een ontroerend en tegelijk humoristisch portret van een Deense vrouw met schizofrenie, Inger (vertolkt door Gråbøl). Haar zus Ellen en haar schoonbroer Vagn nemen haar mee op een busreis naar Parijs. Ze hopen dat voor Inger een wereld zal opengaan op de trip, maar eigenlijk is het Inger die de blik van de busreizigers verruimt. Sofie Gråbøl maakte gebruik van het bezoekje aan de kuststad om haar ster op de Walk of Fame nog eens te bekijken. Die kreeg ze toen ze in 2011 op het filmfestival was met ‘The Killing’. “Het is de enige ster die ik heb. Geweldig, toch?”

We konden lezen dat ‘Rose’ gebaseerd is op ervaringen van de regisseur, Niels Arden Oplev.

Sofie Gråbøl: “Inderdaad, het is een heel persoonlijk verhaal voor hem. Hij is een briljante regisseur, hij is zo goed in verhalen vertellen. Hij slaagt erin om tegelijk breed en diep te gaan. ‘Rose’ is een film waar iedereen van kan genieten. Hij wilde al jaren het verhaal vertellen van zijn zus Maren-Elisabeth, maar hij wilde haar eer aandoen. Zij worstelt met een heel ernstige aandoening.”

Hoe vertaalde dat zich naar de set? Wilde hij dat ze op een heel specifieke manier geportretteerd werd?

Sofie: “Inderdaad. Wanneer Inger – zo heet het personage dat op Maren-Elisabeth gebaseerd is – zogezegd “normale” mensen ontmoet, creëert ze ongewild absurde situaties. De film balanceert tussen de pijn waar ze dagelijks mee leeft en de humor, want er valt best wat te lachen met de film. Dat was een van de grootste uitdagingen voor mij, om die nuance erin te krijgen. De ene scène voelt bijna aan als een komedie, maar de volgende scène moet pijnlijk en duister zijn. Inger moet aanvoelen als een echte persoon.”

Unieke blik

Heb je Maren-Elisabeth ontmoet?

Sofie: “Ja, enkele keren voor het filmen. Het eerste dat ik deed nadat ik het scenario las, was research over mentale aandoeningen, in het bijzonder schizofrenie. Maar na een tijdje had ik het gevoel dat dat me niets opleverde. Ik besefte dat je een diagnose niet kan spelen. Je acteert als een bepaalde vrouw. Het is alsof je een dokter zou spelen. Ja, maar wélke dokter? Mijn research hielp me niet om het personage te vinden. Weet je, ik ben begonnen met acteren in 1985 toen ik 17 jaar oud was. Nu ben ik 54. Het was de eerste keer dat ik een persoon speelde die ik echt kon ontmoeten. Dus dat heb ik gedaan.”

Dat moet erg bijzonder geweest zijn.

Sofie: “Dat was het zeker, om verschillende redenen. Maren-Elisabeth is een heel bijzondere persoon. Ze heeft een geweldig gevoel voor humor, ik was graag in haar gezelschap. De manier waarop ze naar de wereld kijkt en zich in de wereld begeeft, is uniek. Na de eerste keer dat ik haar ontmoette, vond ik dat ik haar weer moest vergeten, zodat ik niet te letterlijk zou proberen om haar na te doen. Niels heeft het personage opzettelijk een andere naam gegeven, het mocht geen documentaire worden. Aan de andere kant is alles in de film ook echt gebeurd. Dus ik moest een gulden middenweg zoeken en dat was een lang proces. Uiteindelijk zou ik je niet kunnen zeggen hoeveel van Maren-Elisabeth, Niels of mij in het personage zit. Ik had een paar minuten videobeelden van Maren-Elisabeth op mijn smartphone, die ik steeds in mijn achterhoofd hield.”

“Ik ben niet iemand die veel repeteert voor een rol. Ik denk er veel over na en praat erover met de regisseur en andere acteurs, maar beginnen met acteren is net als van een klif springen. Je ziet wel wat er gebeurt. Dus voor deze rol spraken we over hoe we Maren-Elisabeth zouden neerzetten, hoe ze zou wandelen en praten. En elke keer dat ik haar naspeelde in die ruimtes, voelde ik me als een idioot.”

Was je bang dat een imitatie teveel op een parodie zou lijken?

Sofie: “Heel erg. Het mocht absoluut geen parodie worden. Toen we begonnen te filmen – op de eerste draaidag hadden we het paleis van Versailles helemaal voor onszelf – was ik gefrustreerd, want ik voelde dat ik de juiste balans nog niet gevonden had. Ik wist vooral wat ik niet wilde. Het mocht niet te schattig zijn, geen parodie… Maar als je teveel dingen niet mag doen, kan dat je creatieve proces ondermijnen. Dus tijdens die draaidagen was ik best geërgerd. Dan keerden we terug naar Denemarken om de rest te filmen, de scènes binnen, in hotelkamers en in de bus. We reisden een dag en hadden dan een weekend vrijaf. Op die dagen reflecteerde ik over het personage, en bedacht ik me dat ik het moest loslaten, en Maren-Elisabeth moest laten doorschijnen. Misschien zou het wat veel zijn, maar dat was niet erg, want dat was nu eenmaal hoe ze was. Op de laatste draaidagen experimenteerden we er nog wat mee. Ik had er vertrouwen in dat Niels er bij de montage het beste zou van maken. Uiteindelijk gebruikte hij de scènes waarin ik naar mijn gevoel te ver ging. Ze voelden juist.”

Bevrijdend

In recensies wordt je acteerprestatie geprezen. Sommige recensenten noemen het de rol van je leven. Ben je het daarmee eens?

Sofie: “Het is misschien wel de rol van mijn leven, in de zin dat ik op artistiek vlak nog nooit zo diep ben gegaan. Het is de moeilijkste rol, maar ook de meest inspirerende en lonende tot nu toe. Ik ben van nature nogal precies en gecontroleerd, maar deze keer kon ik loslaten en me laten leiden door het personage. Dat kon ik alleen maar omdat het verhaal gebaseerd is op een echte persoon. Het is een film over een mens met een aandoening, maar niet over die aandoening. Dat gaf me vrijheid, ik voelde geen druk om een groep mensen te vertegenwoordigen.”

Veel mensen denken nog steeds dat schizofrenie hetzelfde is als een gespleten persoonlijkheid. Kan de film volgens jou ook een educatieve rol hebben?

Sofie: “Jazeker, en dat is zo mooi aan de manier waarop Niels dit verhaal vertelt. Het gaat over mensen die elkaar per toeval ontmoeten op een busreis en zo een soort minimaatschappij worden die over de weg dendert. Je verlaat de cinema niet als psycholoog, het gaat er niet om dat je meer weet over de diagnose, maar je leert over de manier waarop we als mensen iemand benaderen die anders is. Als ze niet was meegeweest op de reis, dan zou alles goed verlopen zijn, maar dan was het saai geweest. Door haar aanwezigheid geeft ze de andere passagiers ervaringen mee, ze heeft gesprekken die hun werelden groter maken. In die zin kan de film educatief zijn.”

“De waarheid is: als we in onze maatschappij niemand hadden die anders denkt dan de rest en de wereld op een andere manier ziet, zouden we nooit vooruit gaan. We zouden elkaar nog altijd de kop inslaan met stenen bijlen. We hebben zo’n mensen nodig!”

‘Rose’ is vanaf 29 maart te zien in de cinema.