Hoe ‘Godmother of Punk’ Patti Smith eigenhandig de rock ’n roll reanimeerde in een nieuwe vorm

Iemand de ‘Godmother of Punk’ noemen is nogal een grandioze uitspraak, maar als iemand deze titel heeft verdiend is het wellicht Patti Smith. Punk kan natuurlijk niet op één persoon worden vastgepind; het vloeide voort uit de obscure diepten waarin de rock ‘n roll even belandde na de jaren 60 en vertegenwoordige zo ongeveer het “verlies van onschuld” binnen het genre. Het kwam gekleed in overvloedig leer, en had een koesterende hand nodig. Patti Smith was die verzorgende hand. Volgens sommigen wist ze hiermee zelfs eigenhandig de rock ’n roll van de vergetelheid te redden.

Spreken tot een hoger niveau

De eerste paragraaf van haar memoires luidt: “De mens kan niet over de kunst oordelen, want kunst zingt van God en behoort uiteindelijk aan hem toe”. Op haar debuutalbum ‘Horses’ (1975) klonken gelijkaardige geluiden. In haar lyrics spreekt ze naar eigen zeggen tot een hoger niveau, een niveau dat de punkgrenzen van pis, spuug en gemeenplaatsen overstijgt en zich verheugt in de “vrijheid om te creëren, (…), de vrijheid om te zijn wie je bent”. Als de tegencultuur die punk is ooit een moeder heeft gehad, dan is het wel de geest van Patti Smith die als voedingsbodem mag gelden.

Patti Smith is zelf uiteraard niet zo dol op het etiket ‘Godmother of Punk’ – dat zou niet haar stijl zijn. Ergens in de jaren zestig begon ze met poëzie. Tegen 1967 had ze haar woonplaats in Chicago achter zich gelaten om op ontdekking te gaan in de cultuurwereld van Manhattan. In deze bevrijde wereld vormden de ontberingen van het harde stadsleven een sterke invloed. Haar poëzie en gesproken woord maakten indruk, maar het was Smith duidelijk dat er binnen de mainstream iets ontbrak. De helden van de jaren zestig waren ten onder gegaan en Smith zag een manier om de essentie van het de rock ’n roll-tijdperk te heroveren.

Meer dichter en performer dan muzikant

Zelf vertelde ze het als volgt aan Mojo Magazine: “Ik was jong, maar ik voelde dat onze culturele stem in gevaar was en een infusie van nieuwe mensen en ideeën nodig had. Ik had niet het gevoel dat ik diegene was. Ik beschouwde mezelf op geen enkele manier als een muzikant, maar ik was een dichter en performer. Ik had het gevoel dat ik begreep waar we aan toe waren, wat we hadden gekregen en waar we naartoe moesten, en als ik dat kon verwoorden, zou dat misschien de volgende generatie kunnen inspireren.” Dit bleek het moederschap te zijn dat de punk nodig had.

Ze begon een samenwerking met gitarist Lenny Kaye en vond een manier om via muziek haar gedichten een het scherpe randje te geven waarnaar ze op zoek was, een genre te herdefiniëren en uiteindelijk zelfs in de mainstream te infiltreren. De band werd verder uitgebreid met Ivan Krahl, Richard Sohl en drummer Jay Dee Daugherty. Zo ontstond de Patti Smith Group die we vandaag kennen. De eenvoudige grungy melodieën van het vijftal deden al snel het stof van de rock ‘n roll weer opwaaien, maar met een rauwe originaliteit. De band groeide uit tot een act die de muziekwereld zou veranderen. Punk herdefinieerde de rock and roll, zonder het genre af te breken. De punk van Patti Smith “maakte gitaren weer leuk”, zo werd het mooi verwoord door het Britse online cultuurblad Far Out Magazine.